ΙΣΤΟΡΙΑ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ

Azoria 01

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΖΟΡΙΑ  

Αζοριάς ή Μουρί τ’ Αζωργιά βρίσκεται σε λόφο με δύο κορυφές, σε υψόμετρο 365 μ., περίπου 1 χλμ. νοτιοανατολικά του Καβουσίου και 3 χλμ. από τη θάλασσα, με πανοραμική θέα στον Κόλπο του Μιραμπέλλου. Η θέση του είναι στρατηγική, ανάμεσα στον Ισθμό της Ιεράπετρας και τα Όρη της Σητείας. Ερευνήθηκε πρώτη φορά από τη Harriet Boyd (1900) και από το 2002 ανασκάπτεται στο πλαίσιο του Προγράμματος Azoria, υπό τους Donald Haggis και Margaret Mook.

Οι ανασκαφές δείχνουν συνεχή ανθρώπινη παρουσία από τη Νεολιθική έως την Αρχαϊκή περίοδο, με σταδιακή εξέλιξη από μικρούς οικισμούς σε μνημειακές κατασκευές και οργανωμένο αστικό ιστό.

Κατά την Υστερομινωική IIIC περίοδο (περ. 1200–1100 π.Χ.), ο οικισμός γνώρισε ανάπτυξη με δωμάτια, ιερά και μικρούς τάφους, ενώ στην Αρχαϊκή περίοδο (7ος–6ος αι. π.Χ.) αναδιοργανώθηκε πλήρως, αποκτώντας δημόσια κτήρια, χώρους συμποσίων, αποθήκες και ιερά. Ξεχωρίζουν το Ανδρείον — συγκρότημα με δημόσιες λειτουργίες και αίθουσες τελετουργικών γευμάτων — και το Μνημειακό Δημόσιο Κτήριο με κουζίνες, αποθήκες και βοηθητικούς χώρους.
Τα ευρήματα (όπλα, αγγεία, χάλκινα σκεύη, αναθήματα) αποδεικνύουν οργανωμένη κοινωνική και οικονομική ζωή και συλλογικό χαρακτήρα των δραστηριοτήτων, που συνέδεαν τις οικογένειες και τις γενεές σε μια ενιαία κοινότητα.

ΤΟ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΟ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΤΟΝ ΑΖΟΡΙΑ.

Στην περιοχή του Αζοριά, ανασκάφηκε ένα από τα πιο σημαντικά ελαιοτριβεία της Αρχαϊκής περιόδου στην Κρήτη, χρονολογούμενο στον 7ο αιώνα π.Χ. Η ανασκαφή πραγματοποιείται συστηματικά από το 2002 από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, υπό την αιγίδα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου, της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και του Ινστιτούτου Προϊστορίας του Αιγαίου.
Ο καθηγητής Λευτέρης Χατζόπουλος τονίζει ότι η παραγωγή και η χρήση του λαδιού στον Αζοριά συνδέεται με τη λειτουργία των νέων πολιτικών θεσμών και τη διαμόρφωση αριστοκρατικών ταυτοτήτων στην πόλη.

Το ελαιοτριβείο αποτελείται από δύο δωμάτια:
• Στο ανατολικό δωμάτιο, βρέθηκαν τρεις τριπτήρες (κοπανιστήρια) και πιθάρια, καθώς και πολυάριθμοι ελαιοπυρήνες, υπολείμματα της επεξεργασίας του καρπού.
• Στο δυτικό δωμάτιο, μεγαλύτερο σε μέγεθος, εντοπίστηκαν δύο βάσεις πεσσών, λίθινη εστία, εγκάρσιο θρανίο, βάση συμπίεσης, βάρη, ένας τετράγωνος δοκός, ένας κυλινδρικός σπαστήρας και δοχείο. Ο δοκός φέρει κοίλωμα στην άνω επιφάνειά του, που χρησιμοποιούνταν για την τριβή του πολτού.

Το δυτικό δωμάτιο διαθέτει επίσης τρεις κόγχες στον νότιο τοίχο και στοιχεία πιεστηρίου με μοχλό και βάρη, που επιτρέπουν την πλήρη επεξεργασία του ελαιοπολτού: θραύση του καρπού, συμπίεση και διαχωρισμό του ελαίου.

Η εγκατάσταση δεν φαίνεται να είχε οικιακό χαρακτήρα ούτε να ήταν αποκλειστικά εμπορική. Αντίθετα, λειτουργούσε πιθανώς με συλλογικό ή δημόσιο χαρακτήρα, εξυπηρετώντας τους πολιτικούς θεσμούς και τις συνεστιάσεις (συμποσιακές λειτουργίες) της πόλης.

Γιατί είναι σημαντικό:
Δίνει απτές ενδείξεις βιομηχανικής/προ-βιομηχανικής παραγωγής ελαίου σε αστικό/κοινοτικό επίπεδο στην Κρήτη της Αρχαϊκής περιόδου.

Τεκμηριώνει τεχνικούς τρόπους έκθλιψης που συζητούνται στη βιβλιογραφία ως κρίσιμο στάδιο στην εξέλιξη της παραγωγής ελαιόλαδου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συνδέει την παραγωγή ελαίου με δημόσια δείπνα, επομένως φωτίζει κοινωνικοοικονομικές όψεις - προμήθειες, αποθήκευση, καταναλωτικές πρακτικές.