ΤΟ ΧΩΡΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΒΟΥΣΙΟΥ

Το Καβούσι, αποτελεί ένα από τους πιο ιστορικούς οικισμούς της περιοχής της Ιεράπετρας αλλά και της ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας του Κόλπου του Μεραμπέλλου. Έχει πληθυσμό 539 κατοίκων (απογρ. 2021) και ανήκει οργανικά στο Δήμο Ιεράπετρας, ενώ η θέση του στο Β.Α. άκρο του ισθμού της ανατολικής Κρήτης, προσδιορίζει με μεγάλη ακρίβεια και το γεωγραφικό κέντρο βάρους του νομού Λασιθίου. 

Συστάθηκε ως κοινότητα το 1925 με το ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 και περιλαμβάνει τους ορεινούς οικισμούς Δρακαλεύρι και Τσαμάντης στα όρη της Θρυπτής και τους οικισμούς Μέλισσες και Παναγία στην κοιλάδα της Αύγου. Η κοινότητα εκτείνεται από την παραλία του Θόλου μέσω της Μαλαύρας, του Πλατάνου, του όρους Καψά, του όρους Κλήρος, περαιτέρω προς το όρος Αφέντη, στη συνέχεια μέσω του βορειοδυτικού άκρου της κοιλάδος της Θρυπτής και σε ένα τμήμα του φαραγγιού Χα, εν συνεχεία στη θέση Καμίνια και αργότερα ακολουθώντας και πάλι το ρέμα σχεδόν μέχρι το αλιευτικό λιμάνι ανατολικά της Παχείας Άμμου. 

Στην Κοινότητα Καβουσίου υπάγεται και η νησίδα Κονίδα, πού βρίσκεται στα βόρεια της Παχείας Άμμου. Συνορεύει (δεξιόστροφα από τα βόρεια) με τις Κοινότητες Λάστρου και Χρυσοπηγής (Επαρχία και Δήμος Σητείας), με την Κοινότητα Ορεινού (Επαρχία Σητείας, Δήμος Ιεράπετρας) και με τις Κοινότητες Κάτω Χωρίου και Παχείας Άμμου (Επαρχία και Δήμος Ιεράπετρας). 

Το τοπωνύμιο «καβούσι» προέρχεται κατά πάσα πιθανότητα από τη λέξη της κρητικής διαλέκτου για «τη συλλεκτήρια δεξαμενή, το μικρό φυσικό κοίλωμα όπου συγκεντρώνεται νερό φτωχής πηγής» (βλ.Σ. Σπανάκης, 1991, σ.322). Οι πρώτες αναφορές για τον οικισμό στη σημερινή του θέση προέρχονται από την περίοδο της Ενετοκρατίας, στη διάρκεια της οποίας φαίνεται πως απέκτησε μεγάλο μέγεθος. Αναφέρεται από τον Fr. Barozzi, ως οικισμός της επαρχίας Ιεράπετρας  Cavussi  το 1577, με το ίδιο όνομα από τον «Καστροφύλακα» το 1583 με 637 κατοίκους και από τον Basilicata το 1630. 
Στην οθωμανική απογραφή του 1671 ως Κavusi με 62 χαράτσα και στην αιγυπτιακή του 1834 με 100 οικογένειες μικτές, Χριστιανών και Μουσουλμάνων. Το 1881 αποτελούσε έδρα ομώνυμου δήμου με 636 χριστ. και 130 μουσουλμ. κατοίκους.  Το 1900 είχε πληθυσμό 745 κατ., το 1920 ως έδρα αγροτικού δήμου είχε 869 κατ., το 1940 -999, το 1951 -1013, το 1961- 961, το 1971 -823, το 1981 -715, το 1991- 684, το 2001- 604, το 2011-559 κατ. Και το 2021 539 κατ. Το Καββούσι ακολούθησε δημογραφικά την εξέλιξη όλων των ιστορικών αγροτικών οικισμών, που γνώρισαν πληθυσμιακά τη μέγιστη ακμή τους στα μέσα του 20ου αι. και τις δυο μεταπολεμικές δεκαετίες και άρχισαν να συρρικνώνονται όταν ο νέος παραγωγικός προσανατολισμός της οικονομίας με τη σταδιακή υποχώρηση του πρωτογενούς τομέα, την άνοδο των υπηρεσιών και τη διεύρυνση της αστικοποίησης, προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στην κοινωνική, την οικιστική και τη δημογραφική πραγματικότητα του αγροτικού χώρου. [1]